Dünyanın en güzel çiçeklerinden biri orkide. Üstelik yetiştirmesi de sanıldığının aksine çok kolay. Tabii, bazı püf noktalarına dikkat etmek şartıyla..
Yetmişli ve seksenli yıllarda en dandik mücevherle bile kadınları etkiledi, minimalizmle doruk noktasına ulaştı. O kadar çok kullanıldı ki, bence yüzü eskidi.

Evet, bu sözünü ettiğim bitki orkideden başkası değil. Anavatanı Uzakdoğu olan orkide, yaklaşık 750 tür ve 20 bin çeşidiyle dev bir aileye sahip. Bizde de güneyde doğada en gırgır şekli yetişiyor. Pijama giymiş gibi ince uzun ve şapkalı (Şimdi tam zamanı).
Orkideler Amerikalıların hastalıklarından biri. Delirmiş gibi tüketiyorlar. Çiçek geçince kaldırıp atıyorlar. Halbuki uğraşılsa her sene gelişerek daha çok açabiliyor. Bakımı zor zannediyorsunuz ama çok kolay. Öyle yeşil parmak olmanıza da gerek yok. En kara parmaklı bile bu işi becerebilir. Alın işte orkidenin püf noktaları:

* Asla güneşte bırakmayın. Eğrelti otları gibi süzülmüş, perdelenmiş ışık isterler. Güneşte kalan orkide ölür.
* Musluktan doldurduğunuz suyu vermeyin. Bir gece önce suyu bir kaba koyup klorun geçmesini bekleyin ya da yağmur suyu kullanın.
* Sulama sonrası saksı dibinde su bırakmayın, dökün.
* Çiçeklerin açması bitince orkideler beş ay dinlenmek ister. Bu dönemde sulamalar arasında birkaç gün kuru bırakın. (İlgi göstermeyin!)
* Orkideler gübre sevmez. Ya özel kendi sıvı gübresini bulup alın ya da potasyumlu gül gübresini yarım dozaj azaltarak verin. Koyun, keçi, at gübresini unutun.
* Gübre çiçekliyken iki haftada bir, dinlenirken ayda bir verilebilir.
* Orkideler yapışık toprak sevmez. Saksı değiştirirken perlit taş, kömür parçası, odun kabukları, kumla toprağı zenginleştirin ki toprakta hava dolaşsın.
* Şıklık olsun, zengin dursun diye saksı değiştirmeyin. Aldığınız minicik saksısı iki sene yeter. Sonra azıcık büyüğünü alıp dikin.
* Orkidelerin bulunduğu mekanı bitkinin sağlığı için havalandırın. Aslında hava size de iyi gelebilir!
* Orkideler hiçbir zaman beklendiği gibi kokmaz. Hatta en güzelleri çürük et gibi kokar. Şimdi niye arada bir havalandırın dediğimi anladınız mı?

Orkidelerin üretimi de çok kolay. SoÄŸanlı türlerde (Cymbidium) saksı deÄŸiÅŸtirirken yeni çıkmış soÄŸanları ayırın. Dendrobium ve Epidendrum türlerde yeni sürgün dalları en az bir tomurcuklu olmak kaydıyla 7-10 santimde bir kesip topraÄŸa yatay koyun. Öylece köklenecektir. Bir de kurdela gibi havadan kök atanlar var ki onları yavruları havada görünce kopartıp dikin. Orkidelerin fiyatı toptancılarda 15 – 20 milyondan baÅŸlayıp 40 milyona kadar çıkıyor. Sizin çiçekçilerinizde kaç para bilmem ama semtten semte, adamların insafına göre deÄŸiÅŸtiÄŸini biliyorum. Pazarlık size kalmış. Ne de olsa toptan fiyatını biliyorsunuz.

Bitki dünyasının en dikkat çeken varlıklarından biri olan ve Türkiye’de bugüne kadar bilinen 175 orkide türünden çoÄŸu endemik olan 50′ye yakınının, yok olma tehlikesine karşı koruma altına alınması gerektiÄŸi bildirildi.

Ä°stanbul Ãœniversitesi Orman Fakültesi Öğretim Ãœyesi Doç. Dr. Alper Çolak, orkidelerin, özellikle güzel ve çarpıcı görünüşlerinden dolayı ”çiçeklerin kralı” veya ”bitkiler aleminin iÅŸveli güzeli” olarak adlandırıldığını söyledi.

Orkidelerin tropik yağmur ormanlarından alpin çayırlara, bataklıklardan yarı çöl alanlara ve deniz seviyesinden 4 bin metre yükseltilere kadar farklı yetişme ortamlarında yaşayabildiğini belirten Çolak, bunların aynı zamanda çok yıllık otsu bitkiler olduğunu bildirdi.

Çolak, orkidelerin, yalnızca renkleri ve nadirlikleriyle deÄŸil, aynı zamanda yaÅŸam ÅŸekilleri ile de bitki dünyasının en dikkat çekici varlıklarından biri olduÄŸunu belirterek, ”çok dar yayılış alanlı türler dışında, büyük, zengin ve o ölçüde de yüksek tür bolluÄŸuna sahip bir ülkede orkide nesillerinin ciddi bir ÅŸekilde tehlike altına girmiÅŸ olması aslında beklenmeyen bir durum” dedi. Türkiye’de birçok orkide türünün tükenme tehlikesi ile karşı karşıya olduÄŸunu anlatan Çolak, şöyle konuÅŸtu:

”Belki de bir kısmı yeryüzünden bütünüyle silinmiÅŸtir. Bunun temel nedenleri arasında hızla büyüyen nüfusla birlikte gelen yoÄŸun yapılaÅŸmalar ve doÄŸal yetiÅŸme ortamlarının yok edilmesinin yanında, Türkiye’de birçok alanda karşılaşılan aşırı hayvan otlatmaları görülebilir. Ancak asıl nedenin, bu harika bitkinin bir çiçek olarak deÄŸerinin asla bilinmemesine karşın, yumrularının salep adındaki yiyecek içecek katkı maddesi ve hatta bitkisel ilaç olarak görülmesi, bu amaçla vahÅŸi faydalanma ÅŸeklinde toplanması, deÄŸerli bir ticari meta olarak görülmesidir.”

Bu tehdidin günümüzde de sürdüğünü hatırlatan Doç. Dr. Alper Çolak, aşırı ve bilinçsiz faydalanmalar sonucu pek çok orkide topluluğunun, yetişme ortamlarından bütünüyle yok edildiğine dikkati çekti. Çolak, sözlerini şöyle sürdürdü:

”Birçok orkide, ancak çalıştırılmış meÅŸeliklerin içinde boy atabilmekte ve yoÄŸun otlatma tehlikesinden kurtularak çiçek açabilecek kadar yaÅŸayabilmektedir. Ne var ki, orkidelerin büyük kısmı dev sürülerin ayakları altında ezilerek veya yenilerek daha topraktan çıkma aÅŸamasında yok oluyor. Günümüzde de 175 orkide türünden çoÄŸu endemik olan 50′ye yakını yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Bunların acilen koruma altına alınması gerekir.”

Çolak, bol şekilde görülebilen bazı orkide türlerinin ise yumrusuz olduğunu söyledi. Bunların yumrusu olmadığı için toplanmadığından yok olma riski de taşımadığını belirten Çolak, yumrulu olan orkidelerden de yılda yaklaşık 120 milyona yakın orkide yumrusunun iç tüketimde kullanılmak ve yurt dışına gönderilmek üzere topraktan söküldüğünü bildirdi.

YATIR VE MEZARLIKTAKÄ° ORKÄ°DELER

Çolak, çok az sayıdaki bazı endemik orkide türünün ise Anadolu’daki bazı mezarlıklarda olduÄŸunu söyledi. Bu türlerin bulundukları yeri, türün tamamen yok olma tehlikesine karşı gizlediklerini belirten Çolak, ”Çevrede hiçbir orkide görülmezken endemikler de dahil pek çoÄŸunun yine aynı çevrede, sadece kutsal diye dokunulmayan yatır veya mezarlıklarda kaldığı görülüyor. Anadolu’daki yatır ve mezarlıklar, bazı orkide türleri için son sığınma noktası oldu diyebiliriz” dedi. Çolak, Türkiye’nin orkidelerini 20 yıllık bir çalışmanın ürünü ”Türkiye Orkideleri” adlı kitapta topladıklarını anımsatarak, ÅŸunları kaydetti:

”Türkiye’de orkideler için alarm zilleri geçmiÅŸten günümüze çalıyor, bizleri ve özellikle yetkilileri göreve çağırıyor. Bu çok özel ve rengarenk canlıların bazıları dünyada yalnızca Anadolu’daki tek bir alanda birkaç öbek halinde yaşıyor. Oysa çoÄŸumuz Türkiye’de yetiÅŸen doÄŸal orkidelerin farkında bile deÄŸiliz. Bu endemik hazineyi fark etmek, sahip çıkmak ve korumak Türkiye’yi seven bütün insanların en temel görevi olmalı.